Tác động của phân bón đến độ phì nhiêu của đất trồng

Độ phì nhiêu là khả năng canh tác, sản xuất của đất. Trong quá trình canh tác, việc bón phân hợp lý cho đất có ảnh hưởng rất lớn đến độ phì nhiêu của đất, giúp đất đai không bị suy kiệt, đảm bảo khả năng cung cấp dinh dưỡng của đất cho cây trồng trong các mùa vụ, giúp cây phát triển tươi tốt và cho năng suất cao. Để có được năng suất cao và lâu dài, bà con hãy cùng Nông nghiệp trẻ tìm hiểu các tác động của phân bón đến độ phì nhiêu của đất trồng.

 

 1. Độ phì nhiêu của đất

Độ phì nhiêu là khả năng canh tác – sản xuất của đất, gồm: cung cấp đầy đủ các chấ dinh dưỡng dễ hấp thu. Có các điều kiện ngoại cảnh như nhiệt độ, độ ẩm thích hợp, thoáng khí và thuận lợi cho sự phát triển của cây. Đất không chứa các độc tố, kim loại nặng, sạch cỏ dại, đất đai tơi xốp…

Đất có độ phì nhiêu cao, màu mỡ phải đáp ứng các tiêu chí sau:

  • Độ tơi xốp của đất (>50%) giúp đất thoáng khí, CO2, các dưỡng chất thấm vào đất nhanh và dễ dàng, thuận lợi cho sinh vật đất và cho rễ cây phát triển;
  • Đất giàu chất dinh dưỡng để cung cấp đủ các dưỡng chất đa, trung, vi lượng cho cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao;
  • Đất giàu chất mùn và chất hữu cơ là tiêu chí quan trọng nhất trong việc quyết định độ phì của đất để tạo độ tơi xốp cho đất, tăng tính đệm (là khả năng giảm độc, giảm độ kiềm, chua cho đất), tăng khả năng hấp thu của đất, hạn chế rửa trôi và thất thoát các chất dinh dưỡng, cung cấp nguồn thức ăn cho hệ sinh vật đất và cây trồng. Giúp đất luôn tơi xốp, màu mỡ không bị nén lại hay bị thoái hóa;
  • Có khả năng giữ nước và chất dinh dưỡng tốt, không bị thoát hơi nước quá nhanh, khả năng giữ nhiệt vào mùa lạnh và giảm nhiệt độ vào mùa nắng nóng;
  • Đất giàu hệ sinh vật có lợi và hệ sinh vật hoạt động mạnh, gồm các sinh vật cố định chất dinh dưỡng, phân giải các chất hữu cơ, phân giải các độc tố, nhóm sinh vật đối kháng và kí sinh.

Hằng năm, sau mỗi vụ thu hoạch cây trồng lấy đi một lượng lớn chất dinh dưỡng từ đất, cùng với sự tác động của các yếu tố thời tiết (mưa, gió, khô hạn…) làm rửa trôi, xói mòn đất khiến đất đai bị suy kiệt, bạc màu, làm giảm độ phì nhiêu của đất. Vì vậy, ngoài ngoài áp dụng tốt những biện pháp kỹ thuật khác, việc bón phân cân đối, hợp lý cho đất có ảnh hưởng rất nhiều đến đất đai, giúp đất đai không bị suy kiệt, đảm bảo vụ mùa sau đất đai vẫn có đủ khả năng để cung cấp dưỡng chất cho cây phát triển tươi tốt và cho năng suất cao.

 2. Tác động của phân bón đến độ phì nhiêu của đất trồng

 2.1. Tác động của phân bón đến kết cấu của đất

Các loại phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh giúp ổn định kết cấu đất, tăng độ tơi xốp, tăng khả năng giữ phân bón, giữ nước và tạo môi trường thuận lợi cho sinh vật, vi sinh vật có lợi phát triển.

Chú ý: Khi sử dụng các loại phân chuồng, phân xanh bà con phải ủ cho hoai mới sử dụng cho cây. Không được sử dụng phân tươi, phân chưa hoai vì có thể gây ngộ độc phân bón cho cây. 

Sử dụng phân bón vô cơ không hợp lý trong thời gian dài thường làm đất bị chai cứng, mất độ tơi xốp, đất dễ bị xói mòn, giữ nước kém. Ngoài ra, sử dụng nhiều các loại phân bón vô cơ còn làm giảm khả năng kháng bệnh, sâu hại của cây trồng.

 2.2. Tác động của phân bón đến độ dày tầng canh tác

Phân bón không ảnh hưởng nhiều đến độ dày của tầng đất, các kỹ thuật canh tác như làm đất cày bừa… thường có ảnh hưởng nhiều hơn.

 2.3. Ảnh hưởng đến độ chua, độ kiềm của đất

Độ chua, độ kiềm của đất được thể hiện bằng độ pH của đất. Đất trung tính khi pH = 6-7, đất chua có độ pH < 6 độ pH càng nhỏ thì đất càng chua và pH > 7 là đất kiềm.

Độ pH thích hợp với cây trồng là  pH = 6 – 6,5; pH quá cao hay quá thấp đều không có lợi cho cây trồng. Tuy nhiên chỉ số đó cũng chỉ là tương đối, vì có rất nhiều loại cây trồng có thể phát triển tốt ở các mức pH khác.

Các loại phân bón vô cơ làm giảm độ pH của đất, làm đất chua, chai cứng đất. Khi sử dụng phân bón nên chú ý sử dụng các loại phân không hoặc ít gây chua, kiềm đất. Bà con nên tăng cường bón các loại phân hữu cơ sẽ góp phần vào việc cải tạo và ổn định độ pH đất.

 2.4. Tác động của phân bón đến lượng dưỡng chất trong đất

Lượng dưỡng chất trong đất được thể hiện bằng khả năng cung cấp các dưỡng chất cho cây trồng, đối với đất giàu dinh dưỡng sẽ cho năng suất cây trồng và chất lượng nông sản cao, còn đất nghèo sẽ có tác dụng ngược lại.

Dựa vào khả năng cung cấp các chất dinh dưỡng (đa, trung, vi lượng) cho cây trồng (dưới dạng dễ hấp thu) mà xếp đất thành các loại: đất rất giàu, đất giàu, đất trung bình, đất nghèo và đất rất nghèo. Nên dựa vào đó để sử dụng phân bón cho hợp lý, cân đối, đất giàu thì giảm lượng phân bón, còn đối với đất nghèo thì tăng lượng phân bón lên, đất càng nghèo thì lượng phân bón càng nhiều.

Các loại phân bón hữu cơ khi bón vào đất sẽ cung cấp, bổ sung đủ các dinh dưỡng khoáng đa, trung, vi lượng cho cây trồng và đất đai làm tăng hàm lượng các dưỡng chất trong đất, tạo một lượng chất dinh dưỡng dự trữ cho cây trồng sử dụng, giúp chống suy kiệt, thoái hóa đất. 

Còn các loại phân bón vô cơ (hóa học) thường chỉ cung cấp các chất dinh dưỡng đa lượng và một lượng ít trung và vi lượng, phân bón vô cơ có khả năng cung cấp nhanh dinh dưỡng cho cây trồng tuy nhiên loại phân bón này rất dễ bị rửa trôi và khi sử dụng không hợp lý sẽ gây chai đất.

 2.5. Ảnh hưởng đến lượng chất hữu cơ trong đất

Phân bón có ảnh hưởng rất lớn đến lượng dưỡng chất, khả năng giữ nước và hoạt động của hệ vi sinh vật trong đất. Đất giàu mùn và chất hữu cơ có khả năng giữ nước, hàm lượng dinh dưỡng và lượng vi sinh vật tốt hơn đất nghèo chất hữu cơ. 

Các loại đất có hạt mịn nhiều như đất thịt nặng có khả năng giữ nước và chất dinh dưỡng cao hơn. Các loại đất cát, đất pha cát, đất thịt nhẹ có khả năng giữ chất dinh dưỡng kém hơn. 

Việc bón các loại phân bón hữu cơ sẽ giúp bổ sung gia tăng lượng chất hữu cơ, chất mùn trong đất, tăng khả năng hấp thu  và giữ các chất dinh dưỡng của đất. Đối với các loại phân hóa học (phân vô cơ) khi sử dụng nhiều và không hợp lý sẽ làm giảm hoặc suy kiệt các chất mùn, chất hữu cơ có trong đất.

2.6. Tác động của phân bón đến hệ vi sinh vật trong đất

Đất không chỉ là môi trường cho rễ cây phát triển, cũng không phải là nơi cung cấp nước và dinh dưỡng cho cây mà còn chứa các sinh vật sống, khi những sinh vật này ngừng hoạt động thì đất biến thành đất chết, cây trồng giảm khả năng phát triển.

Hệ sinh vật trong đất: vi sinh vật đất chiếm tỷ lệ cao nhất, ngoài ra còn các sinh vật khác như giun đất, tuyến trùng,… Các sinh vật trong đất gồm cả sinh vật có ích và cả sinh vật có hại cho cây.

Các loại sinh vật có lợi như vi sinh vật cố định đạm, phân hủy các chất hữu cơ, các nấm đối kháng vi sinh vật gây bệnh, nhóm vi sinh vật cộng sinh, giun đất… Các loại phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh, hữu cơ vi sinh có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động, cung cấp và bổ sung các vi sinh vật có ích trong đất, làm gia tăng các quá trình mùn hóa, khoáng hóa… 

Các loại phân bón vô cơ nếu bón trong thời gian kéo dài, bón không hợp lý sẽ làm ức chế hoạt động, hoặc tiêu diệt các vi sinh vật có lợi trong đất.

Nhóm các sinh vật có hại như tuyến trùng, các loại nấm bệnh (Phytopthora, Rhizoctonia, Fusarium,…). Các loại phân chuồng tươi, phân chưa ủ hoai mục có nguy cơ mang lại một số mầm bệnh vào đất gây hại cho cây.

Sự hoạt động của các sinh vật đất có vai trò hàng đầu trong việc quyết định sức khỏe và độ phì của đất.

 3. Giải pháp làm tăng độ phì nhiêu của đất

  • Sử dụng phân bón đầy đủ, cân đối và hợp lý;
  • Tăng cường sử dụng các loại phân bón hữu cơ, hữu cơ vi sinh, phân bón vi sinh. Các loại phân bón này có tác dụng tốt trong việc cải tạo đất, nâng cao độ phì nhiêu, ổn định độ pH trong đất, giảm độ chua của đất; bổ sung các loại vi sinh vật có lợi cho đất;
  • Hạn chế đến mức tối thiểu các loại phân bón vô cơ, phân bón hóa học;
  • Trồng cây che bóng, cây đai rừng, các loại cây giúp chống xói mòn, rửa trôi chất dinh dưỡng và phân bón;
  • Luân canh, xen canh hợp lý, nên trồng những cây họ đậu có tác dụng cải tạo đất. Trồng lạc dại để che phủ bề mặt đất canh tác vừa có tác dụng chống rửa trôi, xói mòn chất dinh dưỡng vừa là môi trường để hệ vi sinh vật có lợi phát triển và có tác dụng cải tạo đất.
  • Hạn chế tối đa việc sử dụng các loại thuốc BVTV, các chất độc hại.

 

 

tìm kiếm nhanh

2 Trackbacks / Pingbacks

  1. Kỹ thuận nhân giống và chăm sóc cây gai xanh con (cây lá gai) » Nông nghiệp trẻ
  2. Tro bếp - nguồn phân bón vô cơ tự nhiên » Nông nghiệp trẻ

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*